Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej – czy naprawdę pamiętamy? (13 kwietnia 2026)

13 kwietnia obchodzimy Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej – jednego z najtragiczniejszych wydarzeń w historii Polski. To moment refleksji nie tylko nad samą zbrodnią, ale także nad tym, jak dziś wygląda pamięć o jej ofiarach – zarówno podczas oficjalnych uroczystości, jak i w codzienności mniejszych miast.

Dzień ten został ustanowiony przez Sejm RP w 2007 roku, by oddać hołd tysiącom ludzi zamordowanych w jednej z najbardziej tragicznych i jednocześnie przez lata zakłamywanych zbrodni XX wieku. Zbrodnia Katyńska nie była przypadkowym aktem przemocy ani efektem chaosu wojennego — była świadomą, zaplanowaną decyzją władz Związku Sowieckiego, mającą na celu eliminację polskich elit.

Wiosną 1940 roku sowieckie NKWD rozpoczęło systematyczne egzekucje polskich jeńców wojennych oraz więźniów cywilnych. Decyzję o ich zamordowaniu podjęto na najwyższym szczeblu władzy, a jednym z jej głównych autorów był Józef Stalin. Ofiarami byli przede wszystkim oficerowie Wojska Polskiego, ale także policjanci, lekarze, nauczyciele, urzędnicy i przedstawiciele inteligencji — ludzie, którzy stanowili fundament funkcjonowania państwa. Łącznie zamordowano ponad 21 tysięcy obywateli II Rzeczypospolitej.

Egzekucje przeprowadzano strzałem w tył głowy, a ciała grzebano w masowych grobach w różnych miejscach, z których najbardziej znanym jest Las Katyński. Skala i sposób przeprowadzenia tej operacji jasno pokazują, że nie chodziło jedynie o fizyczną eliminację jeńców, lecz o zniszczenie warstwy przywódczej narodu polskiego, co miało długofalowe konsekwencje dla przyszłości kraju.

To, co czyni tę zbrodnię jeszcze bardziej wstrząsającą, to fakt, że przez dziesięciolecia prawda była systematycznie fałszowana. Władze ZSRR przypisywały odpowiedzialność Niemcom, mimo że już w czasie wojny pojawiały się dowody wskazujące na sprawstwo sowieckie. Kłamstwo katyńskie było podtrzymywane nie tylko przez propagandę, ale również przez realia polityczne powojennej Europy, w których prawda była podporządkowana interesom geopolitycznym. Dopiero w 1990 roku władze sowieckie oficjalnie przyznały odpowiedzialność NKWD, kończąc jeden z najdłużej utrzymywanych mitów politycznych XX wieku.

Dziś, 13 kwietnia 2026 roku, w Warszawie odbywają się oficjalne uroczystości upamiętniające ofiary tej zbrodni. Podczas obchodów głos zabrał Karol Nawrocki, prezydent Polski, który mówił o Katyniu jako o symbolu straszliwej zbrodni na tysiącach Polaków, podkreślając, że była to próba przerwania ciągłości narodu i wymazania Polski z mapy pamięci.

Ale pamięć narodowa nie kończy się w Warszawie.

Bo kiedy w stolicy trwają oficjalne uroczystości, w wielu miastach Polski stoją pomniki — ciche, nieruchome, wpisane w codzienność. Takie jak ten w Sieradzu.

Pomnik znajduje się na terenie parafii wojskowej przy kościele Chrystusa Odkupiciela i Najświętszego Imienia Maryi w Sieradzu, należącej do Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego. W chwili wykonania zdjęcia nie było przy nim zniczy ani wiązanek kwiatów.

I tu pojawia się pytanie, które jest trudniejsze niż jakakolwiek historyczna analiza: czy naprawdę pamiętamy?

Pamięć nie polega na obecności daty w kalendarzu ani na oficjalnych przemówieniach. Polega na geście. Czasem bardzo prostym. Na zatrzymaniu się. Na zapaleniu znicza. Na położeniu kwiatów. Na tym, żeby to miejsce nie było tylko kamieniem z tablicą, ale czymś więcej — żywym znakiem, że ktoś jeszcze pamięta.

Do końca dnia zostało jeszcze trochę czasu

Może ktoś jeszcze zdąży.

Może ktoś zatrzyma się na chwilę.

Może zapali znicz.

Może położy wiązankę kwiatów.

Bo pamięć zaczyna się właśnie od takich rzeczy.

Bo jeśli tego zabraknie, to co po nich zostanie?

Czy tylko guziki?

Redakcja Sieradz To My